Hoe weet je of je kat pijn heeft?

Katten en pijn, dat is toch maar een lastig ding. In de eerste plaats omdat katten pijn zoveel mogelijk verbergen. Dit zit in hun instinct en ze zijn er erg goed in. Het zijn solitaire dieren en die laten niet graag zien dat ze ziek of verzwakt zijn. Het tonen van zwakte is in de beleving van de kat zo ongeveer een doodvonnis. Want een kat die zwak is, is voor een andere kat een prima kandidaat om eens het territorium van in te pikken. Maar een kat is ook prooidier. En roofdieren kunnen de kat een interessante optie vinden voor lunch of diner of de vier-uur-snack. Het instinct van een kat, hoe gedomesticeerd ze inmiddels ook zijn, zegt dus altijd: doe alsof er niets aan de hand is! En dit lukt ze over het algemeen erg goed, met name als het om langdurige, chronische pijn gaat. De subtiele aanwijzingen die bij dit soort pijn worden gegeven zijn meestal alleen duidelijk voor de echte katten-kenner met een scherp oog, die ook nog eens precies weet wat voor gedrag de kat normaal gesproken laat zien als hij zich kiplekker voelt.

Bij acute, heftige pijn wordt het verbergen ook voor een kat een stuk moeilijker. Alleen lijkt de uiting van dit soort pijn weer heel erg op het gedrag dat ze laten zien bij angst. Ook agressie is iets dat je veel ziet bij een kat die in acute pijn verkeert. De uiting van pijn en angst lijken zoveel op elkaar dat deze twee nog wel eens door elkaar worden gehaald. Katten hebben daarnaast geen universele manier van uiting geven aan pijn. Vooral bij matige en chronische pijn kan het per kat enorm verschillen welke subtiele aanwijzingen er worden gegeven. Ze maken het ons dus niet gemakkelijk!

Ik hoor katteneigenaren regelmatig uitspraken doen als: ‘Oh, maar als er iets met mijn kat is dan zie ik dat direct hoor!’. Maar het instinct van een kat is niet iets wat zomaar even wordt uitgeschakeld in het bijzijn van het lieve personeel. En hoe goed je je kat ook denkt te kennen of hoe close jullie ook zijn, dat instinct bepaalt toch echt het overlevingsmechanisme dat zegt: laat niet zien dat je zwak bent! Het is een oer-ding. Dus op het moment dat je aan je kat merkt dat hij zich niet fijn voelt, dan is er waarschijnlijk al wat langer iets aan de hand en is de pijn waarschijnlijk een stuk erger dan hij op dat moment laat merken.

Nog een aantal andere veelgehoorde misvattingen over pijn:

  • Mijn kat spint nog gewoon en heeft dus geen pijn
    Een kat spint niet alleen als hij happy en ontspannen is, maar ook als hij pijn heeft of gestrest is. Het spinnen is dan juist een manier om pijn te verlichten en zichzelf rustig te houden;
  • Mijn kat heeft geen pijn, hij is bang
    Zoals eerder al genoemd is het gedrag dat een kat laat zien bij heftige pijn vrijwel identiek aan dat wat hij laat zien bij angst. Om te weten welke van de twee het is moet je goed kijken naar de context van de situatie: is er een reden om bang te zijn? Zo niet, dan kan er dus meer aan de hand zijn;
  • Er zijn dagen dat mijn kat nog prima op het aanrecht springt, dus met die pijn valt het wel mee
    Net als bij mensen manifesteert pijn zich verschillend van dag tot dag. De ene dag heeft je kat meer pijn dan de andere dag. En onderschat ook niet waartoe een kat bereid is om een beloning te krijgen. Als er iets lekkers op dat aanrecht ligt is je kat best bereid wat extra pijn te voelen om daarbij te komen. Katten zijn bikkels en het zijn overlevers;
  • Ik nam mijn kat mee naar de dierenarts omdat ik merkte dat hij pijn had, maar eenmaal daar was er ineens niets aan de hand
    Door de stress van het dierenartsbezoek en het instinct van de kat laat hij juist bij de dierenarts zijn pijn niet zien. De adrenaline die door de stress vrijkomt werkt daarbij pijn verlagend. Dikke kans dat het pijn gerelateerde gedrag bij thuiskomst snel weer terug is. Hetzelfde gebeurt bij mensen die bang zijn voor de tandarts. Je gaat met enorme kiespijn naar die man met zijn martel-instrumenten, en eenmaal voet over de drempel is de kiespijn acuut verdwenen;
  • Het is de ouderdom
    Helaas worden bepaalde kenmerken van pijn ook vaak weg gewuifd onder de noemer ‘ouderdom’. Dat de kat niet meer op het aanrecht springt wordt dan bestempeld met een: ‘Ach, hij wordt ook een dagje ouder’.  Maar ouderdom op zichzelf zal er nooit voor zorgen dat een kat dit soort lichamelijke beperkingen krijgt. Een aan ouderdom gerelateerde aandoening, zoals artrose, wél. En dat is een aandoening die veel voorkomt, veel pijn geeft en vaak onopgemerkt blijft omdat de symptomen worden afgeschoven op ouderdom. En dat is sneu, want artrose is met medicatie en voeding te behandelen. De pijn blijft dan onder controle en de ziekte wordt afgeremd.

Wanneer je als eigenaar denkt dat je kat geen pijn heeft kun je je dus lelijk vergissen. En des te belangrijker is het dus ook om bij de eerste tekenen van ziekte of pijn direct met je dierenarts te overleggen. Waarschijnlijk loopt je kat al langer rond met de pijn en wordt de pijn niet minder, maar juist erger.


Nieuw onderzoek
Er is onlangs een nieuw, uitgebreid onderzoek gedaan naar pijnbeleving en uiting van pijn bij katten. Aan dit onderzoek hebben 19 specialisten met uiteenlopende expertises meegewerkt. Ze zijn het uiteindelijk eens geworden over een lijst van 25 kenmerken waaraan je pijn bij je kat kunt herkennen. Dit zijn ze:

  • kreupelheid
  • moeite met springen
  • abnormale loop/tred
  • onwillig om te bewegen
  • hartkloppingen
  • terugtrekken/verstoppen
  • zichzelf niet meer wassen (slechte vacht)
  • minder spelen
  • verminderde eetlust
  • minder actief in het algemeen
  • minder kopjes geven aan mensen
  • algehele teneergeslagen stemming
  • temperamentvoller dan normaal
  • opgetrokken lichaamshouding
  • verandering in lichaamsgewicht (toename of afname)
  • likken van een specifiek deel van het lichaam
  • hoofdje in lagere houding houden
  • onvrijwillig/geforceerd met ogen knipperen
  • ander gedrag m.b.t. eten laten zien (voornamelijk bij zware pijn)
  • ontwijken van lichte ruimtes (voornamelijk bij zware pijn)
  • mopperen/zeuren (voornamelijk bij zware pijn)
  • kermen/kreunen (voornamelijk bij zware pijn)
  • ogen dicht houden (voornamelijk bij zware pijn
  • moeizaam plassen
  • zwiepen met de staart

Wanneer je een combinatie van dit soort symptomen of gedrag bij je kat ziet kan dat er dus op wijzen dat er iets aan scheelt.

tekst loopt door onder afbeelding

PijnIncopy

Elk jaar naar de dierenarts
Een belangrijk middel om het in stilte lijden van je kat te voorkomen is de jaarlijkse check-up bij de dierenarts. Ik ben een grote voorstander van deze APKat. Ik hoor wel eens kritische geluiden dat zo’n jaarlijkse controle alleen maar goed is voor de portemonnee van de dierenarts, maar verder niet zo zinvol is. Daar ben ik het zeker niet mee eens! De jaarlijkse check-up kan er voor zorgen dat ziektes en aandoeningen in een vroeg stadium worden ontdekt. Daarnaast wordt bij katten vanaf 8 jaar met de speciale ‘senioren check’ extra gelet op aan ouderdom gerelateerde klachten en aandoeningen (zoals bijv. artrose.

Daarnaast worden bij deze check ook de nodige vaccinaties gegeven tegen bijvoorbeeld kattenziekte en niesziekte. Heeft jouw kat geen vaccinaties nodig omdat het een binnenkat is? Think again! Ziektedragers kun je ook zelf mee naar huis nemen op je schoenen of kleding en zo je kat ziek maken. Ik stel aan katteneigenaren die de jaarlijkse check-up overslaan dan ook altijd de vraag: ‘Waarom zou je het níet doen?’. Baat het niet dan schaadt het niet. Een veelgehoorde reden om het niet te doen, is omdat het geld kost. En dat is tegelijkertijd dus de slechtste reden ever om je kat geen medische zorg te geven. Als je geen 50 euro in een jaar over hebt (of kunt missen) voor zo’n dierenartsbezoek en vaccinaties, dan moet je je misschien afvragen of het wel een goed idee is om een kat te nemen.

Veelvoorkomende ziektes en klachten
Er zijn bepaalde ziektes en aandoeningen die bij katten regelmatig voorkomen. Eerder noemde ik al artrose, een typishe ouderdomskwaal die je bij katten vanaf een jaar of 10 vaak ziet. Bij artrose slijt het kraakbeen in de gewrichten, wat leidt tot pijn bij bewegen. Artrose is niet omkeerbaar maar wel af te remmen of zelfs te stabiliseren. Met de juiste voeding en medicatie kan je kat nog prima jarenlang vooruit zonder (of met minimale) pijn. 

Gebitsproblemen
Ook een veelvoorkomend issue zijn gebitsproblemen. Rottende kiezen, ontstoken tandvlees etc. Iedereen die ooit zelf kiespijn heeft gehad weet hoe ellendig je je hierdoor kunt voelen. Dat is bij een kat niet anders.
Onderstaande signalen kunnen wijzen op gebitsproblemen:

  • voorkeur voor natvoer i.p.v. droogvoer
  • minder eten
  • grommen bij het eten
  • slechte adem
  • teruggetrokken zijn/zich down voelen/veel slapen


Darm- en plasproblemen

Problemen met de spijsvertering en de urinewegen komen ook regelmatig voor. Mogelijke symptomen die wijzen op darm- of blaasproblemen:

  • aanhoudende diarree en/of overgeven
  • ineens veel drinken
  • gewicht verliezen
  • geen zin in activiteit
  • onzindelijkheid
  • doelloos graven in de kattenbak
  • klagen bij het ontlasten (wijst op verstopping, wormen of andere darmaandoeningen)
  • pijn bij plassen/vaak plassen (wijst op problemen met blaas en of nieren. Dit kan zeer gevaarlijk zijn bij katten, met name bij katers. Een verstopte blaas door blaasgruis leidt bij katers binnen een paar uur tot onomkeerbare schade en vaak ook tot de dood)


Wonden

Met name bij katten die buiten komen moet je alert zijn op wonden. Ze kunnen in gevecht zijn geraakt met een andere kat, zijn aangereden, vast zijn komen te zitten of zelfs zijn beschoten. De volgende symptomen kunnen wijzen op de aanwezigheid van een wond:

  • veranderingen in beweging
  • minder bewegen
  • bepaalde poot niet gebruiken
  • niet opgetild willen worden
  • hinken
  • bepaalde delen van het lichaam ontlasten

Een kat die gewond is kan agressief reageren op aanraking of zelfs op benadering. Kijk dus goed uit dat je zelf ook niet gewond raakt. De behandeling hangt af van de aard en de diepte van de wond. Een kleine oppervlakkige wond kun je zelf schoonmaken met lauwwarm water en behandelen met speciale wondspray voor katten. Maar verder zou ik niet teveel gaan thuisdokteren en altijd even overleggen met je dierenarts.


Parasieten

Parasieten zijn vervelende diertjes die je kat goed ziek kunnen maken. De volgende symptomen kunnen wijzen op een parasiet:

  • overmatig krabben en likken
  • schudden met de kop
  • wrijven met het kontje

Overleg met je dierenarts over de beste behandeling!


Infecties en verkoudheid

Infecties en verkoudheid zorgen voor ongemak en zijn vaak zeer besmettelijk. Dus zeker in een huishouden met meerdere katten is het verstandig hier alert op te zijn. Een kat met een infectie of verkoudheeft heeft vaak:

  • traanogen
  • een zichtbaar derde ooglid
  • een nat neusje

Daarnaast zal de kat vaak niezen en/of hoesten. Ook hier doe je er goed aan altijd even (telefonisch) te overleggen met je dierenarts.


Kortom:

  • let goed op de meest subtiele wijzigingen in gedrag
  • maak niet de fout te redeneren zoals je bij een mens zou doen, katten zitten compleet anders in elkaar
  • ga jaarlijks naar de dierenarts voor een check-up
  • bij vermoeden van pijn of ziekte altijd even bellen met je dierenarts om te overleggen. Better safe than sorry!