Vijf dingen waarmee je je kat onbedoeld stress bezorgt

Katten staan bekend als stresskippen. Ze gedijen het beste bij een vast leefpatroon met dagelijkse routines en een vast ritme. Eigenlijk zijn ze allemaal een beetje autistisch. Kortstondige stress is niet erg, dat hoort er bij. Door stress ben je (als mens en als dier) in staat te reageren op acute situaties en er naar te handelen (het zgn fight-or-flight mechanisme). Goed gesocialiseerde katten kunnen meestal prima omgaan met kortdurende stress zoals een bezoek aan de dierenarts of een verhuizing.

Anders wordt het wanneer er permanent onrust in huis is. De stress wordt dan chronisch. Dit kan duidelijk aanwijsbare oorzaken hebben zoals een nieuwe baby of een puppy die erbij is gekomen. Denk ook aan spanningen bij de eigenaar of wisselingen in het levensritme van de eigenaar.

Helaas dragen eigenaren ook ongemerkt (en vast ook onbedoeld) veel bij aan stress bij hun kat. De effecten hiervan worden vaak onderschat. Wist jij bijvoorbeeld dat je kat van teveel chronische stress letterlijk ziek kan worden en blaasproblemen kan ontwikkelen? Blaasproblemen leiden vaak weer tot onzindelijkheid. En dat leidt weer tot stress bij de eigenaar en daarmee vaak ook tot extra stress bij de kat. Zo ontstaat er een vicieuze cirkel die moeilijk te doorbreken is. Zeker als je niet door hebt dat de onzindelijkheid het gevolg is van stress en dat je die stress misschien wel zelf hebt veroorzaakt.

In dit blog zet ik voor je op een rijtje hoe jouw doen en laten je kat stress kan bezorgen. En natuurlijk geef ik meteen tips hoe je je leven (en dat van je kat!) kan beteren!

Hoe herken je stress bij je kat

Maar eerst is het goed om te weten hoe je stress bij je kat kunt herkennen. Want net als bij ziekte is stress niet iets wat een kat duidelijk laat zien. Een kat die gestrest is gaat zich verstoppen en terugtrekken en slaapt vaak ook veel. Andere kenmerken waar je stress aan kunt herkennen, zijn:

  • overmatig wassen en likken
  • kaal likken en plukken
  • zichzelf bijten
  • snel het mondje en de neus likken
  • sproeien
  • rollende huid op de rug (rillingen)
  • met oogjes half open ‘slapen’
  • pootje liften (in zithouding)
  • weinig in een compleet ontspannen lichaamshouding (zoals op de rug of de zij) liggen
  • verstoppen

Zie je deze symptomen bij je kat en herken je jezelf in de beschreven situaties hieronder…ga dan zeker met de adviezen in deze blog aan de slag!

1. Optillen en aaien

Oke, oke ik moet het toegeven… hier maak ik me ook wel schuldig aan. Ik knuffel wat af met Roos. En hoewel zij een enorme knuffelkont is, knuffelen we misschien wel wat meer dan haar lief is. En dat geldt voor bijna alle katten. Wij mensen geven meer affectie dan waar zij op zitten te wachten. Maar ze vinden ons lief en dus laten ze het maar braaf over zich heenkomen. Vooral te vaak optillen bezorgd ze stress. Als ze in onze armen geklemd 1,5 meter boven de grond hangen kunnen ze niet meer zoveel. En dat vinden ze niet prettig. Sowieso is het hele principe van optillen een mensen-ding. Of heb jij ooit 2 katten elkaar zien optillen om te knuffelen? Ik ook niet.

AaienTeveel aaien bezorgd je kat stress
Over aaien bestaat nog wat onduidelijkheid. Natuurlijk vinden katten aaien prettig, maar ook zo lang en zo vaak als wij het doen? Want wat is aaien nou eigenlijk? Katten aaien elkaar niet. Wat er nog het meeste op lijkt is elkaar wassen. En katten die elkaar wassen (super sociale bezigheid voor katten onderling) doen dat altijd maar kort. Het zou dus zomaar kunnen dat katten denken dat wij ze wassen als we ze aaien. Als dat inderdaad zo is dan vinden ze het waarschijnlijk wel wat lang duren, die wasbeurt zonder tong.

Een goede test is om gewoon eens een paar dagen een stuk minder te aaien en op te tillen. Hoe reageert je kat? Een kat die echt aandacht wilt komt dat wel halen. Maar er is een goede kans dat jouw kat helemaal niet om aandacht komt vragen, omdat ze het wel lekker rustig vindt zo.

Andere tips om de aai- en optilstress te verminderen:

  • Laat een kat die zich terugtrekt ook echt helemaal met rust;
  • Laat een kat die ligt te slapen lekker slapen. Dat betekent dus ook geen snelle aai over het kopje geven;
  • Niet storen tijdens het wassen;
  • Bij de eerste tekenen van tegenspartelen bij optillen hier meteen gehoor aan geven en de kat weer neerzetten;
  • Hou het aaien kort en beperk je tot door de kat goedgekeurde plekken, dring niets op.

Het is ook slim om deze punten met je kinderen (of kids die op bezoek komen) te bespreken. Het is goed als zij van jongs af aan leren dat dieren  geen gebruiksvoorwerp zijn en dat zij ook recht hebben op momentjes voor zichzelf. Kinderen die al vroeg hebben geleerd respect te hebben voor dieren worden later de beste huisdiereigenaren!

2. Teveel alleen laten

Oke, heb ik net uitgebreid zitten vertellen dat je je kat niet teveel aandacht middels aaien en optillen moet geven, ga ik je nu vertellen dat je je kat niet te weinig aandacht moet geven. Het klinkt tegenstrijdiger dan het is. Too much of anything is not good for your kitty! Teveel aandacht niet, maar teveel alleen laten zeker ook niet.

Er wordt vaak ten onrechte gedacht dat als je veel van huis bent je gerust een kat kunt nemen, want die vinden het prima om alleen te zijn. Uiteraard is elke kat anders en zullen er zeker katten zijn die het prima vinden als er de hele dag niemand thuis is. Maar de meeste gesocialiseerde katten houden van gezelschap en vinden het helemaal niet gezellig als ze dag in dag uit langdurig alleen worden gelaten. Zeker als ze de enige kat in huis zijn kan zo’n diertje zich gaan vervelen en vereenzamen. Dit leidt tot stress en soms zelfs depressie. Ook sloopgedrag komt dan regelmatig voor.

Teveel alleen thuis zijn bezorgd je kat stressBezint eer ge begint
Denk voordat je een kat neemt dus goed na of dit gaat passen bij jouw levensstijl en ook (voor zover mogelijk) bij je levensstijl op de lange termijn. Als je een huisdier neemt ga je een verantwoordelijkheid aan voor de duur van het leven van dat dier. Niet voor de duur dat het jou uitkomt, jij gezelschap nodig hebt of jij nog geen partner hebt. Denk goed na of je een dergelijke verantwoordelijkheid kan en wilt dragen. Een kat kan zomaar 20 jaar worden, dus je zit er een tijdje aan vast.

Neem sowieso altijd liever twee katten dan een kat alleen. Maar vergeet niet, ook met meerdere katten in huis heb je geen vrijbrief om ze langdurig alleen te laten. Het klinkt een beetje belerend, maar de asielen zitten vol met katten die ‘bij nader inzien’ toch niet meer zo goed passen in het drukke leven van de eigenaar. En dat is gewoon heel erg zielig.

Als het echt niet anders kan
Natuurlijk is iedereen wel eens een lange dag of een nachtje weg en dat is ook echt geen probleem. Zorg dan voor wat extra’s door bijvoorbeeld door heel het huis snoepjes te verstoppen. Of koop een nieuw speeltje waar ze zich mee kan vermaken. De radio aan laten staan kan ook een prima ‘vuller van de stilte’ zijn. En ook super handig: tegenwoordig zijn in bijna elke plaats wel kattenoppassen in te huren die bij je langs kunnen komen als jij er niet bent. Dat is niet alleen handig voor vakantie maar zeker ook als je een weekendje of een nacht van huis bent en toch graag wilt dat er even iemand langskomt. In mijn woonplaats Breda zijn er ook veel studentes die dit als bijbaantje doen en voor een heel schappelijk bedrag 1 of 2 keer bij je langskomen. Ideaal!

3. Straffen

Een kat straffen is zinloos en bezorgd je kat enorme stress. Ze begrijpt je niet. Het enige wat je een kat eigenlijk leert met straffen is dat ze het gedrag die de straf uitlokt niet in jouw bijzijn moet vertonen. Simpel voorbeeld: poes mag niet op het aanrecht. Doet ze het wel dan wordt er tegen haar geschreeuwd en wordt ze met een flinke duw van het aanrecht verwijderd. Springt de kat nu nooit meer op het aanrecht? Waarschijnlijk niet als jij erbij bent nee. Maar zodra je je kont keert gebeurt het gewoon opnieuw.

En dit is dan nog een situatie waarbij de kat de associatie kan leggen tussen haar gedrag en jouw reactie . Maar zit er meer dan 20 a 30 seconden tussen het gedrag en jouw straf, dan kan ze die associatie al niet meer leggen. Ze snapt niets van waarom je zo lelijk tegen haar doet en dit maakt haar onzeker, gestrest en ze wordt misschien zelfs wel bang voor je.

Niet straffen, maar gewenst gedrag belonen
Is straffen dan altijd zinloos? Basically wel ja. Je leert het ongewenste gedrag niet af door te straffen en je leert haar ook niet welk gedrag je dan wél wilt zien. Met straffen leer je je kat dus helemaal niets. Daarbij kun je voor de kat natuurlijk gedrag zoals krabben niet afleren. Het enige wat je kunt doen als je kat je bank naar de filistijnen helpt, is haar een alternatief geven waar wél aan mag worden gekrabt.

Kun je dan helemaal niets doen tegen ongewenst gedrag?
Dat valt gelukkig wel mee. Er zijn manieren om ongewenst Strafgedrag bij je kat te veranderen. Maar dit gaat alleen lukken met positieve conditionering: je leert je kat wat wél mag en beloont haar hier voor.

Realiseer je ook dat een kat vrijwil niets zomaar doet. Ga dus op zoek naar de reden van het gedrag. Verplaats je hierbij in je kat. Wat is de oorzaak dat ze doet wat ze doet? Valt er op het aanrecht wat lekkers te halen? Dan is het waarschijnlijk al opgelost door sneller je etenswaren weer op te bergen. Kan ze vanaf het aanrecht soms goed naar buiten kijken? Misschien is het mogelijk om op een andere manier een uitkijkpost in de keuken voor haar te creëren, als alternatief voor het aanrecht.

Kun je geen dergelijke directe aanleiding vinden, dan kun je het gedrag voor haar gaan veronaangenamen. Door bijvoorbeeld dubbelzijdig tape op het aanrecht te plakken. Dat voelt niet lekker aan die kussentjes en grote kans dat het gedrag dan snel ophoudt. Maar je zit wel even met dubbelzijdig tape op je aanrecht.

Andere zinloze manieren van straffen
Er worden allerlei straffen bedacht en toegepast in de heilige overtuiging dat het nut heeft. Maar geen van onderstaande veelgehoorde methodes gaat helpen het gedrag bij je kat te veranderen:

  • De plantenspuit
    Ja, de kat neemt inderdaad de benen als ze de plantenspuit alleen al ziet. Maar het gedrag heb je hier niet mee afgeleerd, je hebt er alleen voor gezorgd dat ze een negatieve associatie heeft met jou+plantenspuit;
  • In het nekvel grijpen en optillen
    Dit is een maatregel waar ik boos om kan worden. Zo optillen doet serieus PIJN. Een kat kan alleen zonder pijn aan het nekvel worden opgetild in de kittentijd, als ze een paar honderd gram wegen. Een volgroeide kat optillen aan het nekvel, en het spijt me zeer voor wie zich beledigd voelt, is dierenmishandelingEn je ontwikkelt angst bij je kat, angst voor jou. Dat wil je toch niet?
  • Laten schrikken
    Dat is gewoon gemeen en door de acute stress die je ermee veroorzaakt is enige associatie met voorafgaand gedrag op slag verdwenen;
  • Schreeuwen
    Je kat schrikt zich echt een hoedje. Je stem licht verheffen en ferm spreken is meer dan voldoende;
  • Door de urine/ontlasting halen
    Een helaas nog veelgehoorde aanpak bij onzindelijkheid. Kansloos en zinloos. Een kat wordt niet weer zindelijk doordat je haar besmeert met haar eigen uitwerpselen. In het blog ‘Onzindelijkheid bij je kat is op te lossen!’ kun je meer lezen over oorzaken van (en oplossingen voor) onzindelijkheid;
  • Elke vorm van fysiek straffen
    Hopelijk ten overvloede, maar een tik of schop geven, onder de koude douche houden (gebeurt!!) en te stevig beetpakken zijn allemaal geen toelaatbare manieren van straffen of corrigeren. Reageer je frustraties niet af op je kat. Het gaat niets oplossen en alleen maar nieuwe problemen creëren.

Wil of moet je toch corrigeren dan kun je licht je stem verheffen, negeren of weglopen (spel afbreken). Straf nooit een kat die bang is,  natuurlijk gedrag vertoont (krabben/sproeien) of bij onzindelijkheid.

4. Geen jaarlijkse check-up bij de dierenarts

Een dierenartsbezoek is stressvol. Maar niet naar de dierenarts gaan is dat indirect ook. Een kat verbergt pijn en ziekte als de beste. Juist daarom is het zo belangrijk dat je elk jaar met je kat naar de dierenarts gaat. Er is ontzettend veel verborgen dierenleed omdat een eigenaar denkt dat het niet nodig is om eens per jaar met het dier naar de dierenarts te gaan. Ik ken genoeg voorbeelden van katten die nooit een check-up krijgen. Dat leidt maar al te vaak tot dit soort scenario’s:

Poes krijgt kiespijn maar laat niets merken. Poes wordt van de pijn gestrest en van de stress wordt poes ziek, ze krijgt blaasproblemen. De blaasproblemen leiden tot onzindelijkheid. Eigenaar wil geen onzindelijke poes, met de neus door de urine wrijven helpt niet (joh!). Poes ervaart nog meer stress van deze straf, bovenop de kiespijn en de pijn bij het plassen. Poes wordt depressief, misschien zelfs agressief. Eind van het liedje: poes eindigt in het asiel waar bij de eerste controle door de aan het asiel verbonden dierenarts blijkt dat ze een half weggerot gebitje heeft en al maanden, misschien zelfs langer, crepeert van de kiespijn. En dat allemaal omdat eigenaar niet bereid is om 1x per jaar een paar tientjes neer te tellen voor een APKat.

Minstens 1x per jaar naar de dierenarts
Dit is geen onzinverhaal, dit gebeurt vaker dan je wilt weten. En ik klink weer belerend, maar ga met je kat naar de dierenarts. Sowieso 1x per jaar en daarnaast elke keer als je denkt dat er mogelijk een probleem is. Let goed op veranderingen in gedrag, eetlust, hoeveelheid slaap, verandering van energielevel etc. Als je denkt een verandering te zien, dan heb je waarschijnlijk gelijk. Want nogmaals, katten laten nauwelijks iets merken dus zelfs een kleine verandering kan wijzen op een groter probleem.

Overigens krijgt je kat bij de dierenarts niet alleen een check-up. Ook worden meteen de benodigde jaarlijkse vaccinaties tegen bijvoorbeeld kattenziekte en niesziekte gegeven. En dat is ook niet onbelangrijk! Wees lief voor je kat, geef haar de zorg waar ze recht op heeft. En vraag je vóór het nemen van een kat af of je in staat bent (en blijft) om de kosten voor dergelijke zorg te dragen.

5. De kattenbak niet genoeg verschonen

Katten zijn super hygiënisch en zitten graag op een schone bak. Een kat wil niets liever dan netjes haar behoefte doen en het ook weer netjes achter laten. Het zit in haar natuur en in het instinct om geen sporen achter te laten. Is de bak te vies dan voelt een kat zich daar heel vervelend bij. Ze gaat de bak misschien sowieso al wel mijden en haar behoefte ergens anders doen. Maar daarnaast zorgt het voor stress.  Stress leidt tot,  jawel, ziekte in de vorm van blaasproblemen. En blaasproblemen (je kunt het inmiddels wel invullen) leiden tot onzindelijkheid.

Respecteer de aard van het beestje en zorg voor een schone bak en voor voldoende bakken in een meerdere-katten-huishouden. Dit betekent minstens voor elke kat 1 eigen bak, + 1 extra. Bij 2 katten dus 3 bakken, bij 3 katten 4 etc. Kattenbakken moeten elke dag geschept worden. Bakken die intensief worden gebruikt zelfs 2x per dag. Daarnaast moet een kattenbak elke week in zijn totaliteit worden schoongemaakt. Doe je dit niet dan kun je de klok er bijna op gelijk zetten dat je kat vroeger of later onzindelijk wordt.

Ik krijg wel eens in reactie op bovenstaande te horen: oh, maar mijn kat gaat gewoon nog keurig op de bak hoor, dus kennelijk vindt zij het niet zo’n probleem dat ik maar 2 keer in de week de bak schep!

Je kat heeft hoe dan ook stress van een vieze bak. Dat het nog niet tot onzindelijkheid heeft geleid is prettig voor jou. Maar waarom wil je je kat blootstellen aan stress? Omdat je niet 1x per dag 1 minuut de tijd wilt nemen om de bak te scheppen? Je doet je kat er een enorm plezier mee als je het wel doet. Dat is toch reden genoeg?

Tot slot nog een paar andere stressvolle activiteiten die je voor het welzijn van je kat beter kunt laten:

  • Je kat aankleden
    Ik kan eigenlijk niet 1 reden bedenken waarom je je kat kleertjes aan zou willen doen? (Dingen als een thundershirt even buiten beschouwing gelaten natuurlijk)
  • Je kat in bad doen
    Katten en water.. not a good match! Ze zijn prima in staat om zichzelf schoon te houden. Enige uitzondering waarbij een badje onvermijdelijk is, is als ze thuiskomen onder de motorolie of iets dergelijks. Gebruik dan wel speciale kattenshampoo, ‘onze’ shampoo irriteert de huid.
  • Geen of te weinig schuilplekjes aanbieden
    Katten willen zich graag kunnen terugtrekken en verstoppen. Heb je meerdere katten, zorg dan voor minimaal 1 plekje per kat. Weinig ruimte in huis? Zoek de hoogte op!
  • Katten naast elkaar te eten geven
    Wij mensen vinden het gezellig maar de meeste katten vinden dit niet prettig. Katten delen hun maaltijden niet. Eten is voor hen een solitaire aangelegenheid en eventueel gezelschap moet goed in de gaten gehouden worden. Je kunt herkennen dat het samen eten stressvol is aan de half staande houding tijdens het eten (versus een volledige ontspannen zithouding met de kontjes op de grond als het samen eten geen probleem is).
  • Je kat vaak en langdurig opsluiten
    Katten worden nog wel eens langdurig opgesloten omdat bijvoorbeeld de nieuwe vriendin niet van katten houdt. Dit bezorgt je kat enorm veel stress, ze houden niet van dichte deuren laat staan van opgesloten zitten. Zet haar gewoon op Marktplaats, dan ben je er zo vanaf (van die nieuwe vriendin, welteverstaan).

Tot de volgende keer!

Judith

—> Dit vind je denk ik ook interessant: Zes veelgehoorde misverstanden over katten