Onzindelijkheid is gedragsprobleem nummer 1 bij katten. Maar er is hoop: in vrijwel alle gevallen is het op te lossen!

Als je kat in huis piest of poept is dat geen pretje. Het is niet voor niets het meest gehoorde gedragsprobleem bij katten. Want onzindelijkheid is bij uitstek een probleem waar je als eigenaar veel last van hebt. Maar here comes the good news: in vrijwel alle gevallen is het op te lossen!

Gek genoeg blijven veel mensen er mee door sukkelen, soms wel jarenlang. In de hoop dat het misschien vanzelf weer over gaat. En als je kat een keer een ongelukje heeft gehad is dat ook zeker geen reden om meteen in paniek te raken. Maar als je vaker een plas of drolletje vindt op plekken waar dat niet hoort, dan kun je beter direct actie ondernemen dan af te gaan wachten. Want hoe langer je kat onzindelijk gedrag laat zien, hoe lastiger het is en hoe langer het duurt om haar hier weer vanaf te krijgen.

Onzindelijkheid als communicatiemiddel
Een kat die onzindelijk is wil jou iets duidelijk maken. En eigenlijk zijn er maar 2  mogelijke dingen die ze jou hier mee wil vertellen. De eerste en meest voorkomende oorzaak is dat er een medisch probleem is. En dit verbaast veel mensen, omdat er vaak wordt gedacht dat onzindelijkheid altijd een gedragsprobleem is. Maar in meer dan de helft van de gevallen heeft de kat bijvoorbeeld last van blaasgruis of andere problemen met de urinewegen. Wat het wel weer verwarrend maakt, is dat die blaasproblemen vaak een gevolg zijn van stress. Daarover later meer. De andere boodschap die je kat voor je kan hebben, is dat er iets niet naar wens is met de kattenbak.

In tegenstelling tot wat nog wel eens gedacht wordt, poept of plast een kat niet naast de bak om jou te treiteren of om ergens wraak voor te nemen. Dat zijn menselijke emoties en gedragingen die een kat niet heeft. Als de bak te vies is gaat een kat niet haar behoefte naast de bak doen om jou een soort spreekwoordelijke dikke middelvinger te geven. De kat wil gewoon niet op de vieze kattenbak en heeft daar stress van. Ze is helemaal niet bezig met jou dat even goed in te peperen. Ze wil gewoon graag op een schone, rustige plek haar behoefte kunnen doen. Niet heel gek, toch?

Een kat die onzindelijk is voelt zich niet prettig. Straffen is daardoor zinloos en werkt averechts. Maar wat dan wel? Ik kan me goed voorstellen dat het je tot wanhoop kan drijven als je kat je huis onder piest en je maar niet begrijpt waarom. Hopelijk helpt dit blog je op weg met het nemen van de juiste stappen om het probleem op te lossen. Here we go!

Stap 1: Plassen of sproeien?
Het eerste wat je moet weten is of er wel echt sprake is van onzindelijkheid, of dat er misschien wel sprake is van sproeien. Dit zijn namelijk twee totaal verschillende dingen, met verschillende oorzaken en ook andere oplossingen.  Sproeien is normaal kattengedrag, maar binnenshuis natuurlijk wel onwenselijk. Een kat sproeit om haar territorium te markeren. Niet alleen katers sproeien, ook poezen doen dit!

Om vast te stellen of je kat sproeit of ‘gewoon’ plast moet je kijken naar de lichaamshouding. Plassen doen ze zittend, sproeien doen ze staand. Bij sproeien staat de staart recht omhoog, soms trilt die ook een beetje tijdens het sproeien. De urine komt er in een rechte horizontale straal uit. Als je er niet bij bent wanneer er geplast of gesproeid wordt, kun je het dus afleiden aan de plek waar je de urine aantreft. Bij sproeien zit de urine altijd tegen een hogere plek zoals een muur, tafelpoot of gordijn. Bij normaal plassen vindt je het plasje op de grond. Daarnaast ruikt sproei urine ook sterker dan normale urine.

Sproeien of onzindelijkheid bij de kat

 

Stap 2: Naar de dierenarts
Ongeacht of je kat sproeit of onzindelijk is, is het nodig dat je met haar naar de dierenarts gaat. In het merendeel van de gevallen heeft de onzindelijkheid of het sproeien namelijk een lichamelijke oorzaak, zoals blaasgruis. Laat je niet van de wijs brengen door een dierenarts die zegt dat sproeien geen lichamelijke oorzaak kan hebben, want dat kan wél. Ik heb het vaak genoeg gezien bij anderen, en ook een keer bij mijn eigen katten. Mijn kat Roosje begon te sproeien nadat Suus erbij was gekomen. Ik dacht direct dat haar gesproei een manier was om haar territorium te markeren, omdat ze onzeker was geworden door de komst van Suus. En waarschijnlijk speelde dat ook zeker een rol. Maar bij een check door de dierenarts bleek dat ze (ook) blaasgruis had. Welke van de twee (het sproeien in reactie op Suus, of het blaasgruis) er eerder was zal ik helaas nooit weten. Maar dat het blaasgruis werd veroorzaakt door de stress die Roosje had door de komst van Suus, dat staat voor mij eigenlijk wel vast.

Het is in veel situaties dus een kip-en-het-ei verhaal. Onzindelijkheid of sproeien heeft vaak een lichamelijke oorzaak, maar die lichamelijke oorzaak komt vaak weer voort uit een niet-lichamelijke oorzaak zoals stress. Ze gaan hand in hand. Zo ontstaat er een vicieuze cirkel waarbij misschien niet helemaal meer duidelijk is wat nou de oorzaak is, en wat het gevolg. Daarom is het belangrijk dat, ook als is gebleken dat er een lichamelijke oorzaak is, je nog steeds met een kritisch oog kijkt naar de situatie in huis. Daarom gauw door naar stap 3. 

De volgende stappen leggen uit wat je kunt doen wanneer je kat onzindelijk is. Binnenkort verschijnt er een blog waarin ik meer uitleg over wat je kunt doen wanneer er sprake is van sproeien.

Stap 3: Kattenbak inspectie
Als een lichamelijke oorzaak is uitgesloten, dan ligt de reden van de onzindelijkheid altijd bij de kattenbak. Een kat wordt onzindelijk omdat ze jou iets wil duidelijk maken. En als die boodschap niet is dat ze ziek is, dan is het dat de kattenbak niet in orde is.

Maar ook hier werkt het weer twee kanten op en lopen oorzaak en gevolg soms door elkaar. Een kat die om wat voor reden dan ook niet blij is met de kattenbak raakt hier gestrest van. De blaas en de urinewegen zijn een zwakke plek. Stress uit zich vaak in lichamelijke klachten zoals blaasgruis of verstoppingen. Hierdoor wordt plassen pijnlijk, wat weer leidt tot onzindelijkheid. Want een kat die pijn heeft bij het plassen, gaat die pijn willen vermijden. De redenatie van een kat gaat daarbij als volgt:

Plas doen = kattenbak. Kattenbak = pijn. Ik ga niet meer op de kattenbak want dan heb ik pijn.

Je kunt de lichamelijke klachten vervolgens oplossen door medicatie en aangepaste voeding te geven. Maar als je de echte kern van het probleem (de kattenbak) niet óók oplost, kom je in de eerder genoemde vicieuze cirkel terecht.

Katten zijn erg kieskeurig als het gaat om het toilet. Ze zijn enorm hygiënisch en ook nog eens erg gevoelig voor verandering. Er zijn meerdere dingen die niet in orde kunnen zijn met de kattenbak:

  • De bak is vies
    • Schep je echt elke dag? Als de kat mocht kiezen ging ze alleen op een brandschone bak. Elke dag 1 a 2 keer scheppen is een must. En eens in de week a twee weken een goede schoonmaakbeurt is zeker geen overbodige luxe;
  • De bak is te klein
    • Een bak moet minimaal 1,5 tot 2 keer zo groot zijn als de kat. Een kat moet er rechtop in kunnen zitten en staan, goed de kont kunnen draaien en kunnen graven. De meeste bakken zijn veel te klein! Ze zijn namelijk meestal niet ontworpen met het oog op de gebruiker, maar met het oog op de koper;
  • De bak staat op de verkeerde plek
    • De bak moet op een rustige plek staan, het liefste in een stil hoekje. In een drukke doorloop of naast de wasmachine zijn bijvoorbeeld geen geschikte plekken. De kat kan schrikken van een ronkende wasmachine of langslopende mensen terwijl ze op de bak zit, en vervolgens de associatie gaan leggen tussen de schrik en de bak;
  • De bak heeft een kap
    • De meeste katten vinden een bak met kap niet prettig;
  • De bak heeft een kap + klep
    • De meeste katten vinden een bak met kap en klep een ramp;
  • De bak heeft verkeerd grind
    • Ben je onlangs veranderd van grind? Of gebruik je geparfumeerd grind? Elke kat heeft zo zijn eigen wensen en voorkeuren voor textuur. Probeer te ontdekken op welk grind jouw kat ‘het goed doet’ en blijf vervolgens trouw aan dit merk;
  • De bak is met ander schoonmaakmiddel schoongemaakt
    • De neus van de kat is gevoelig, en als je ineens een (ander) schoonmaakmiddel gebruikt dat niet bevalt dan kan het zijn dat je kat een hekel krijgt aan de bak. Probeer sterk geurende schoonmaakmiddelen zoveel mogelijk te vermijden en verander niet steeds van merk/geur;
  • De bak moet met andere katten worden gedeeld
    • Met stip op 1 bij de redenen waarom de kat niet meer op de bak wil: ze moet hem delen met één of meer andere katten. De vuistregel voor het aantal kattenbakken dat je nodig hebt, is: voor elke kat 1 kattenbak, plus 1. Dus bij twee katten, drie bakken. Bij drie katten, vier bakken, etc. Kattenbakken die minder dan een meter van elkaar afstaan tellen hierbij als één kattenbak;
  • Een andere kat laat de onzindelijke kat niet bij de kattenbak of valt haar lastig tijdens het gebruik
    • Een kat die zijn bak niet wil delen met huisgenoten kan er een sport van maken de andere kat(ten) de toegang tot de bak te ontzeggen. En daarom is het dus zo belangrijk dat je bij meerdere katten in huis ook altijd meerdere bakken op verschillende plekken/verdiepingen hebt staan. Je moet het zo indelen dat een kat altijd bij een bak kan komen, ongeacht waar de andere kat in huis zich bevindt;
  • De bak staat te dicht bij het eten en drinken
    • Ik vind eigenlijk dat een bak nooit in het zicht van de eten- en drinkplek van de kat mag staan, maar als je klein woont kan dit een uitdaging zijn. Zorg altijd voor minimaal 2 a 3 meter afstand tussen de bak en de etensplek. Want zeg nou zelf, jij eet ook niet graag een lekker bordje avondeten pal naast je toilet, toch?

Kattenbakken zijn gemaakt van kunststof en kunststof houdt geur heel goed vast. Hoe goed je ook schoonmaakt, elke kattenbak gaat op den duur ruiken. Die onaangename geur is voor ons mensen niet altijd waarneembaar, wij hebben vergeleken met de kat waardeloos slechte neuzen. Als je een oude kattenbak gebruikt is het dus ook zeker het overwegen waard om die eens in zijn totaliteit te vervangen.

Stap 4: Schoonmaken en voorkomen van herhaling
De geur van kattenpies… gad-ver-damme! Zo vies! Gelukkig zijn er tegenwoordig prima producten op de markt waarmee je de vieze geur uit kleding, tapijt, bankstellen en gordijnen kunt krijgen. En dat is belangrijk, want een plek waar de kat eerder geplast heeft werkt als een soort magneet. De kans dat er opnieuw op die plek geplast wordt is groot. Je kunt herhaling dus ook helpen voorkomen door het gewoon goed schoon te maken. Gebruik bij het schoonmaken nooit (schoonmaak)azijn, chloor, of bleek. Deze middelen hebben een aantrekkingskracht op katten.

Ook is het niet aan te raden de plek schoon te maken met heel sterk ruikende schoonmaakmiddelen. Het beste maak je schoon met neutrale schoonmaakmiddelen zoals biotex of soda. Ik heb persoonlijk goede ervaringen met een speciaal middel, Ecodor. Dit helpt zelfs bij urine die in beton, hout of laminaat is getrokken. Het maskeert niet de geur, maar breekt de geurmolecullen af. Scheikunde was nooit mijn sterkste vak dus ik neem het maar voor waarheid aan. Het werkt in elk geval, en dat is het belangrijkste. Ook handig: een UV lampje waarmee je de urine plekken kunt opsporen. Want soms ruik je het wel, maar zie je het niet.

Heeft je kat eenmaal een voorkeursplek ontwikkeld om buiten de bak haar behoefte te doen, dan is het aan te raden om hier tijdelijk een extra kattenbak neer te zetten. Plast je kat graag op kleding of handdoeken? Zorg er dan voor dat er nergens meer stukken kleding of handdoeken rondslingeren. Hetzelfde geldt voor voorkeursondergronden zoals plastic tasjes, kranten etc.

Don’ts
Straf je kat nooit bij onzindelijkheid. Ze zal je niet begrijpen. Forceer haar ook niet op de kattenbak, dit zal een negatieve associatie met de kattenbak alleen maar versterken! En met de neus door de ontlasting of urine halen… tja ik hoop dat het geen uitleg behoeft dat dat echt het allerergste is wat je kunt doen. Je bezorgt je kat een trauma en ze wordt er echt niet spontaan weer zindelijk van. Het enige wat je er mee bereikt is dat ze bang voor je wordt of een hekel aan je krijgt. Niet doen dus.

Samengevat:

  • check of er sprake is van sproeien of van onzindelijkheid;
  • ga naar de dierenarts om een medische oorzaak uit te sluiten;
  • pas goed kattenbak management toe;
  • maak op de juiste manier schoon;
  • plaatst extra bakken op plekken waar geplast wordt;
  • straf niet.

Is jouw kat onzindelijk en krijg je het met bovenstaande tips niet opgelost? Neem dan contact met me op, ik help je graag.

Tot de volgende!

Judith